In de praktijk van een relatietherapeut zit vaak één partner die er graag wil zijn en één die is meegekomen. De een heeft de afspraak gemaakt, de ander kijkt op de klok. Therapeuten herkennen dat beeld meteen, en ze weten ook hoe het meestal afloopt als er niets verandert in die verhouding.
Twee soorten motivatie
Psychologen maken onderscheid tussen extrinsieke en intrinsieke motivatie. Extrinsieke motivatie komt van buiten: je doet iets om een beloning te krijgen of een straf te vermijden. Je gaat mee naar therapie omdat je partner anders dreigt te vertrekken. Bij intrinsieke motivatie ligt de bron binnenin: je doet het omdat je het zelf belangrijk vindt, omdat het past bij wie je wilt zijn.
De Amerikaanse psychologen Edward Deci en Richard Ryan bouwden daar vanaf de jaren zeventig de zelfdeterminatietheorie omheen. Volgens hun onderzoek houden mensen gedrag langer vol als het voortkomt uit eigen keuze, het gevoel iets te kunnen en verbondenheid met anderen.
Wat dat betekent voor een relatie
Verandering onder druk houdt meestal niet lang stand. Wie belooft minder te werken om ruzie te voorkomen, zit na een maand weer tot negen uur achter de laptop. Wie zelf merkt dat hij de avonden met zijn kinderen mist, houdt het langer vol. De handeling is dezelfde. De bron is anders.
In een relatie is dat lastig, omdat de aanleiding vaak wel van buiten komt. Een partner die ongelukkig is, een ruzie die escaleert, een kind dat zegt dat het thuis niet leuk meer is. Dat is prima als startpunt. De vraag is of die externe aanleiding uitgroeit tot een eigen reden.
Je eigen reden vinden
Een paar vragen kunnen helpen. Wat mis je zelf in de relatie, los van wat je partner mist? Hoe zou je willen dat het over vijf jaar is? Welk gedrag van jezelf zit je dwars, ook als je partner er niets van zou zeggen? Schrijf de antwoorden op, ieder voor zich, en vergelijk ze daarna.
Vaak blijkt dat beide partners hetzelfde willen, alleen met andere woorden. Meer rust, meer aandacht, minder dezelfde ruzie over de vaatwasser. Dat gedeelde doel is een sterkere motor dan elke afspraak die de een de ander oplegt.
De rol van de therapeut
Een goede relatietherapeut forceert niets. In motiverende gespreksvoering, een methode die de psychologen William Miller en Stephen Rollnick ontwikkelden, onderzoekt de therapeut samen met de cliënt wat die zelf wil en waar de twijfels zitten. Weerstand wordt niet bestreden maar besproken. Juist dat maakt ruimte voor een eigen keuze.
Wie merkt dat hij vooral meedoet voor de ander, kan dat in therapie gewoon zeggen. Dat is geen falen. Het is vaak het eerste eerlijke gesprek in maanden.
Sommige therapeuten vragen beide partners aan het begin om op een schaal van nul tot tien aan te geven hoe graag ze de relatie willen verbeteren. Het getal zelf is minder belangrijk dan het gesprek erna. Waarom een vijf en geen twee? Wat zou er nodig zijn om van een vijf een zeven te maken?
Kleine successen tellen
Motivatie groeit ook door ervaring. Een avond zonder ruzie, een gesprek dat een keer niet ontspoort, een weekend weg dat goed voelt. Zulke momenten versterken het gevoel dat verandering mogelijk is. Benoem ze samen, hoe klein ook.
Op Psycholoogvanuithuis.nl staat meer over motivatie, gedragsverandering en hoe online therapie daarbij kan helpen. Voor stellen die niet makkelijk samen een praktijk bezoeken, is een gesprek via beeldbellen soms een kleinere stap.